Permacultuur is veelzijdig. Je tuin, je kijk op natuur, en je levenswijze komen er in samen. Het is een vorm van ecologisch leven en tuinieren. Daarom omarmt Velt permacultuur. Wat zijn de principes van permacultuur? Hoe maak je ze concreet in je tuin?

Tuinspecialisten van Velt én permacultuurexperten gaven tijdens de studiedag Permacultuur (op 10 november in Brussel) hun kijk. Hieronder kun je alvast de presentaties (her)bekijken.


Velt lanceert het Permacultuurboek

Waar staat permacultuur voor? En hoe begin je eraan? Linder van den Heerik gidst je door de principes van permacultuur en neemt je mee naar vijf Vlaamse en Nederlandse eetbare tuinen.

Ontdek hoe je jouw wensen kunt waarmaken binnen de mogelijkheden van je tuin, samentuin of buurtpark. Of je nu groenten wilt kweken in de zon of een voedselbos wilt creëren in halfschaduw, dit boek wijst je de weg.
 


1. Successie en permacultuur: twee handen op een buik?

Successiestadia in de natuur zijn inspiratievormen voor groenvormen in de tuin. Ze zijn dus nauw gelinkt. Een groenvorm in de tuin is afgeleid van een successiestadium in de natuur. Eenjarigen bijvoorbeeld vind je in de moestuin en de bloemenweide. Een schaduwborder, struikengordel, kleinfruitgordel en boomgaard zijn zoals een bosrand.

De volledige tuinwerking van Velt hangt op aan successie. Het meest algemene tuinboek is Stappen naar een ecologische tuin. Dit gaat over alle successiestadia en bevat een afgeleide plantenlijst van 800 planten. We bespreken de groenvorm, niet de individuele plant.


2. Permacultuur: van principes naar ontwerp

  • Presentatie door Linder van den Heerik, docent permacultuur, oprichter van Tuinderij De Voedselketen en auteur van het nieuwe Velt-boek Permacultuur

Linder schreef samen met Greet Tijskens van Velt het boek Permacultuur. Hij verzorgt cursussen en workshops permacultuurontwerp en moestuinieren. Hij werkt mee aan tuinderij De Voedselketen, een CSA-boerderij die op termijn voor 75 gezinnen groentepakketten kweekt met de uitgangspunten van permacultuur als basis: zorg voor de aarde, zorg voor de mens, delen in de overvloed.

 
Waaraan denk je als je het woord permacultuur hoort?
Antwoorden uit het publiek:

  • Minder werk, permanent, de wereld voeden, mulchen, elkaar versterken en samenwerken (van planten en de rest), gezonde bodem en groenten, meer respect voor de aarde, natuur, observeren, natuur als inspiratiebron, met de natuur mee, klimaat beheren en redden, ontwerpprincipes, dynamisch, veerkracht, minder of helemaal geen water geven

Permacultuur is in essentie een ontwerpmethode. Je leert niet welke plant waar moet staan, maar wel op welke principes een ontwerp moet steunen.

 
Wat is duurzaam?
Antwoorden uit het publiek:

  • De kortste ecologische kringloop, energie-impact, iets dat lang over de tijd meegaat

Conclusie: iets dat voor langere tijd hetzelfde kan blijven. Regels zijn voorschrijvend, dogmatisch. Gebruikt om anderen gedrag voor te schrijven. Principes zijn omschrijvend, contextgebonden, veranderlijk. 


Vragen uit het publiek

Hoort een serre bij permacultuur?

Efficiëntere systemen met biodiversiteit, ecologisch en menselijke systemen. Dus ja, een serre hoort hier in thuis.
 

Voeg je mineralen toe aan de bodem? 

Nee, daar hebben we een andere kijk op. Mineralen zien we als micronutriënten. Er is een aflopende lijn van mineralen beschikbaar in de bodem en we zitten aan het einde van zo’n tijdperk. Bodemwetenschappers maakten hierover analyses en stelden vast dat niet-kerende grondbewerking de sleutel is tot het behoud van de mineralen. We mogen de schimmels niet kapotploegen in de bodem. Wetenschapper maakte de berekening dat we nog 3000 jaar zouden moeten kunnen doorboeren zonder toevoeging van gesteentemelen. 
 

Permacultuur en wisselteelt: valt dit te rijmen? 

Hier hebben we in het boek bij stilgestaan, want hier verschillen we van richtlijnen. Wij doen aan mengcultuur in plaats van rotatieculturen. Theoretisch is wisselteelt niet meer nodig als de bodem gezond genoeg is. Maar het is absoluut ook wel te combineren: mengculturen die je laat wisselen, vb. kolen en aardappels. Bij een jonge gronden kan het nog, maar Taco IJzerman bewijst dat het kan.
 

Hoe kijk je naar antischimmelmiddelen in de tuin?

Als je zulke producten gebruikt, ga je kwalijke schimmels verwijderen, maar ook de goede. Planten hebben een huid met een cultuur van bacteriën en schimmels, cfr. onze huid. Goede schimmels beschermen tegen slechte schimmels. 99% van de bacteriën en schimmels zijn voordelig voor onze huid, bodem en huid van planten. Door te gaan spuiten op planten creëer je een niche die goed is voor de schadelijke schimmels. Goede bacteriën en schimmels gaan zelf in de verdediging. 
 

Mag je woelen? 

In principe mag alles, want wat we vertellen zijn richtlijnen. In de permacultuurpraktijk ga je wellicht slechts eenmalig woelen en daarna nooit meer.
 

Hoe kijk je naar kale grond?

Veel van onze moestuinplanten zijn niet heel sterk in de concurrentiestrijd met een aantal onkruiden. Hoe volwassener je bodem wordt hoe minder die competitiestrijd een probleem is. Je begint wel in kale of gemulchte grond. 
 

Hoe kom je aan je organisch materiaal? 

Mulchen van groencompost (compost van snoeisel en maaisel —> heel laag in voedingsstoffen per volume, zodat je een grotere laag kunt neerleggen en meer organische stof in de bodem kan brengen).  Ziet er uit als zwarte grond, maar wij zien het als mulchlaag.
 

Hoe begin je aan een samentuin met permacultuurprincipes? 

Volg een jaarcursus (ca. 180 uur)


3. Het voedselbos: landbouw van de toekomst?

  • Presentatie door Bert Dhondt, oprichter van Het Voedselbos in Nokere

Vragen uit het publiek

Hoeveel grond heb je nodig om quasi zelfvoorzienend te leven?

Wij wonen om 7000m2 met ons huis erop. Met ons gezin van vier krijgen we de productie in de verse verte niet op. Granen kopen we in bulk, we zijn niet zelfvoorzienend.
 

Welke combinaties doen het goed?

Dat is heel afhankelijk van tuin tot tuin. Ons advies: experimenteer erop los en leer uit wat je ziet.
 

Wat kan er onder naaldbomen groeien?

In feite is het woord voedselbos niet ideaal, want we werken niet in een bos, maar wel in de rand. Voedselbosrand zou in die zin een betere term zijn. Met loofhout heb je het voordeel dat er veel meer licht invalt. Tussen naaldbomen kan zeker van alles groeien, maar ik adviseer je om een grotere plantafstand te hanteren.
 

Hoe begin je aan bloemen in je voedselbos?

Het boek ‘Bloemen in je tuin’ is een goede tip om kennis te vergaren. Ga ook eens op cursus wildplukken. Begin met vijf planten die je kent en leer er elke week vijf nieuwe bij. Zo bouw je je kennis op. 


4. Een permacultuurtuin in Enschede

  • Presentatie door Vera Greutink, permacultuurtuinier, schrijver en ontwerper van eetbare tuinen
  • Bekijk de tuin van Vera op www.tuinsmakelijk.nl 

Een rondleiding in de tuin van Vera:

Functie van de haag:

  • struiken met doornen beschermen vogels tegen katten
  • beschermende functie tegen de koudste wind
  • langgerekte oogst

Principes in de tuin:

  • niet spitten,
  • mulchen
  • diversiteit
  • vaste bedden van Douglas-hout
  • polyculturen: voordeel: je kunt in één keer zaaien (begin april) en oogsten vanaf 21 dagen na het zaaien tot in de winter. 

Het schuurtje met gereedschap staat in het midden van de tuin, zodat het van overal gemakkelijk te bereiken is. Het vijvertje heeft verschillende functies

  • verschillende eetbare waterplanten (o.a. winterharde lotus)
  • trekt heel veel diversiteit naar de tuin toe (vb. kikkers en padden eten slakken)
  • als warmte buffer voor de fruitbomen: aan de oever van het vijvertje zijn de meest gevoelige fruitbomen geplaatst

Voorbeeld van combinaties: 

  • Naast perzik heb ik mierikswortel geplant omdat het bescherming zou geven tegen krulziekte.
  • Rabarber: grote blad is handig als mulch
  • Boerenwormkruid: mulch en waardplant voor vlindersoorten, voedingsstoffenbom 
  • Smeerwortel: heel diepe wortels, kan bij diepe grondlagen voor voedingsstoffen (kalium) —> ter plekke laten afsterven en zo als voedingsbodem voor and
  • lupine: stikstofbinder (haalt uit de lucht en stelt beschikbaar voor andere 
  • pijplook: schimmelwerende werking
  • Roomse kervel: trekt nuttige insecten aan, zoals veel schermbloemige planten en een kruid, dus ook eetbaar

De pergola is gemaakt van kastanjehouten palen. We hebben deze gebouwd omdat we veel eetbare klimmers in de tuin wilden. 

 

Vragen uit het publiek

Is er consensus over afdekken met karton: is dit slecht voor het bodemleven? 

Ervaring Vera: het bodemleven floreert onder het karton. Afdekken met plastic is niet goed.

 
Als je polyculturen en wisselteelten mengt, wat wissel je dan?

Kolen (o.w.v. knolvoet) en nachtschadefamilie (aardappels en tomaten). 


5. Permacultuur op la Ferme du Bec-Hellouin

  • Presentatie door Frank Petit-Jean, medewerker moestuin Velt

Zie je geen ondertitels? Klik dan op het ondertitel-icoontje links van de HD-knop in de menubalk onderaan van het YouTube-venster.

Wil je op de hoogte blijven van een eventueel bezoek aan deze boerderij? Laat dan hier je gegevens achter. 


6. Samentuin Drakenhof in Deurne

  • Presentatie door Else Nollet, transitie-coach en meter van deze permacultuursamentuin

 

EXTRA: beluister de podcast met ons audioverslag!

Samen met Ivonne Smit van Discutafel, podcasts over ecologisch tuinieren en permacultuur, maakten we een podcast helemaal gewijd aan onze studiedag. Je kunt de reportage hier beluisteren. 

(C) Verslag en foto: Barbara Creemers